Trzeci tekst z cyklu „Nie zastępujemy człowieka. Zastępujemy zgadywanie”. Poprzednie: pięć pytań, zanim uwierzysz w robota i Pareto zamiast humanoida.
Przemysł 4.0, Przemysł 5.0. Te numery pojawiają się w każdej prezentacji i rzadko ktoś mówi, co znaczą. Ja ich używam, ale jako mapy, nie jako epok. Jedna hala może mieć naraz wszystkie.
Mięśnie, rytm, odruchy, układ nerwowy
Mam na to prosty mnemonik.
Przemysł 1.0 dał fabryce mięśnie: mechanizacja, woda, para. Maszyna przejęła siłę.
2.0 dał rytm: elektryfikacja, standaryzacja, podział pracy, produkcja masowa. Taśma narzuca tempo, człowiek się do niego dostosowuje.
3.0 dał odruchy: elektronika, sterowniki, lokalna automatyzacja. Czujnik mówi A, maszyna robi B. Bez pytania nikogo.
4.0 buduje układ nerwowy: dane i kontekst płyną między maszyną, logistyką, planem, jakością i człowiekiem. Maszyna wie, dla jakiego zlecenia pracuje, a plan wie, że maszyna stoi.
5.0 pyta, po co ten organizm działa i komu służy.
To skrót, nie prawo natury
W jednej hali mogą stać obok siebie: maszyna z logiki 2.0, sterownik 3.0, system MES w logice 4.0 i stanowisko zaprojektowane w duchu 5.0. Nikt nie przechodzi „z czwórki na piątkę” w całości. Przechodzi się stanowisko po stanowisku, proces po procesie, no i często wcale nie po kolei.
Komisja Europejska ujmuje to tak: 5.0 nie zastępuje 4.0. Uzupełnia je o trzy kryteria, które mają być równorzędne z techniką: człowieka, odporność i zrównoważenie. 4.0 opisuje, co organizacja potrafi technicznie. 5.0 dodaje pytanie o kierunek, odporność na wstrząsy i konsekwencje.
Human-centric nie znaczy „człowiek przy każdej maszynie”
To jest nieporozumienie, które widzę najczęściej. Ktoś słyszy „zorientowane na człowieka” i rozumie: zostawmy ludzi tam, gdzie są.
Bywa odwrotnie. Zorientowane na człowieka może znaczyć: usunąć człowieka ze strefy toksycznej, gorącej, zapylonej albo monotonnej. Najlepszą ochroną bywa usunięcie ekspozycji, nie lepszy kask.
Przykład, który rozważaliśmy: plan produkcji steruje przygotowaniem oświetlenia i wentylacji. Przed zmianą hala jest gotowa na ludzi, po zmianie schodzi do bezpiecznego minimum. To jest decyzja 5.0: warunki dla ludzi i energia naraz. Nie podam procentu oszczędności, bo dla konkretnej instalacji trzeba go zmierzyć, a nie założyć.
Zmysły, pamięć, język
Jeśli 4.0 to układ nerwowy, to warto wiedzieć, z czego się składa.
Fabryka zyskuje zmysły: czujniki i systemy wizyjne mówią, co się dzieje teraz.
Zyskuje pamięć i wyobraźnię: dane historyczne, modele i cyfrowe bliźniaki pozwalają odtworzyć, co było, zdiagnozować, dlaczego, i przetestować, co będzie, jeśli coś zmienimy.
Zyskuje język: AR i interfejsy dostarczają informację tam, gdzie człowiek podejmuje decyzję, a nie do biura, gdzie ktoś ją przeczyta nazajutrz.
Każdy z tych elementów może być świetnym demem i słabym wdrożeniem. Dlatego przy każdym pytam o to samo: domena działania, niezawodność, koszt i sposób podniesienia systemu po błędzie.
Dashboard to nie jest układ nerwowy
System cyberfizyczny łączy proces fizyczny z obliczeniami, komunikacją i sprzężeniem zwrotnym. Słowo, na które warto patrzeć, to sprzężenie zwrotne.
Dashboard bez reakcji jest obserwacją. Ładny ekran, zielone i czerwone pola, i nic z tego nie wynika, dopóki ktoś nie podejmie decyzji. Pełna pętla kończy się decyzją albo działaniem.
Wrócę do tego przy kamerach i OEE, bo tam to nieporozumienie kosztuje najwięcej.
Nie zastępujemy człowieka. Zastępujemy zgadywanie.
Dodaj komentarz